1. Thực trạng và Đặc điểm

Ô nhiễm không khí trong nhà xảy ra khi các nguồn ô nhiễm phát thải trong phòng chật hẹp hoặc khu nhà kín, khiến nồng độ chất độc hại vượt quá giới hạn cho phép. Đáng lưu ý, mức độ ô nhiễm trong nhà có thể cao gấp hàng trăm lần ngoài trời do không gian kín ít được luân chuyển và pha loãng không khí. Tại Mỹ, ô nhiễm trong nhà ước tính gây ra khoảng 6.000 ca tử vong vì ung thư mỗi năm.

2. Các tác nhân và Nguồn gây ô nhiễm chính

Nguồn ô nhiễm trong nhà rất đa dạng, chủ yếu phát sinh từ hoạt động của con người và vật liệu xây dựng:

• Khói thuốc lá: Là tác nhân hàng đầu gây kích ứng hen suyễn và chứa hàng ngàn chất độc hại. Hạt bụi tàn thuốc có kích thước siêu nhỏ (0,2 µm) nên dễ dàng xâm nhập rất sâu vào tận phổi.

• Khí Radon: Đây là khí phóng xạ tự nhiên thẩm thấu từ đất đá vào nhà qua các vết nứt móng hoặc đường ống. Radon là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư phổi sau thuốc lá.

• Vật liệu xây dựng và nội thất:

    ◦ Amiăng (Asbestos): Từng được dùng làm tấm lợp, cách nhiệt nhưng hiện được xếp vào chất gây ung thư loại 1.

    ◦ Formaldehyde: Phát thải từ gỗ ép, ván dán, keo dán thảm, gây kích ứng mạnh niêm mạc mắt, mũi và đường hô hấp.

• Hoạt động đun nấu và sưởi ấm: Việc đốt than, dầu, củi phát thải các khí độc như CO, CO2, NO2, SO2 và bụi mịn. Phụ nữ nấu nướng 3 giờ liên tục bằng củi trong điều kiện thông gió kém có hại tương đương hút 20 bao thuốc lá một ngày.

• Tác nhân sinh học: Bao gồm nấm mốc phát triển ở nơi ẩm ướt và bọ nhà (ve đất) – dị nguyên chính gây viêm mũi dị ứng và hen suyễn cư trú trong chăn, đệm, thảm.

3. Hội chứng nhà kín (Sick Building Syndrome - SBS)

Đây là thuật ngữ chỉ các triệu chứng sức khỏe cấp tính (đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, kích ứng mắt, mũi, họng) xuất hiện ở những người sống và làm việc trong các tòa nhà kín, cao tầng có hệ thống thông gió hạn chế. Các triệu chứng này thường giảm nhẹ hoặc mất đi khi người bệnh rời khỏi tòa nhà.

4. Giải pháp kiểm soát và phòng ngừa

Để đảm bảo chất lượng không khí trong nhà (IAQ), chúng ta cần thực hiện các biện pháp đồng bộ:

• Tăng cường thông gió: Sử dụng thông gió tự nhiên (mở cửa sổ), thông gió nhân tạo (quạt hút) hoặc hệ thống điều hòa để trao đổi khí tươi.

• Kiểm soát tại nguồn: Không hút thuốc trong phòng kín, sử dụng vật liệu xây dựng và tẩy rửa thân thiện với môi trường, bảo trì định kỳ các thiết bị đốt và hệ thống HVAC.

• Kiểm soát Radon: Bịt kín các vết nứt nền nhà, khoan xuyên tầng hầm để lắp đặt hệ thống khuếch tán khí Radon ra ngoài.

• Vệ sinh và chống ẩm: Giữ nhà cửa thoáng sạch, vệ sinh chăn màn đệm thường xuyên và duy trì độ ẩm lý tưởng (40% - 60%) để ngăn chặn nấm mốc và bọ nhà phát triển.

Việc cải thiện chất lượng không khí trong nhà là nền tảng quan trọng để bảo vệ sức khỏe và nâng cao năng suất làm việc cho cộng đồng.