Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm A gây ra. Bệnh có thể xuất hiện quanh năm, thường gia tăng vào thời điểm giao mùa và có khả năng lây lan nhanh trong cộng đồng. Phần lớn người mắc cúm A có thể hồi phục sau vài ngày đến khoảng một tuần, tuy nhiên, bệnh cũng có thể gây biến chứng nghiêm trọng ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh lý nền. Vì vậy, việc nhận biết sớm triệu chứng, chăm sóc đúng cách và chủ động phòng ngừa là rất cần thiết.

1. Cúm A là gì?

Cúm A là bệnh truyền nhiễm do virus Influenza A gây ra, ảnh hưởng chủ yếu đến mũi, họng và đường hô hấp. Virus cúm A có nhiều phân nhóm khác nhau, trong đó một số chủng có thể lưu hành ở người và gây ra các đợt dịch cúm theo mùa.

Bệnh có khả năng lây truyền từ người sang người, đặc biệt tại những nơi đông người như trường học, văn phòng, bệnh viện và phương tiện giao thông công cộng. Cúm A không giống với cảm lạnh thông thường vì các triệu chứng thường khởi phát đột ngột và có thể nghiêm trọng hơn.

2. Triệu chứng thường gặp của cúm A

Sau khi nhiễm virus, người bệnh thường xuất hiện triệu chứng trong khoảng 1–4 ngày, trung bình khoảng 2 ngày. Các dấu hiệu phổ biến bao gồm:

• Sốt: Sốt có thể từ nhẹ đến cao, đôi khi kèm theo rét run.

• Ho, đau họng: Ho khan thường gặp, có thể kéo dài sau khi các triệu chứng khác đã giảm.

• Sổ mũi, nghẹt mũi: Gây khó chịu và ảnh hưởng đến giấc ngủ.

• Đau đầu, đau cơ, mệt mỏi: Người bệnh có thể cảm thấy đau nhức toàn thân, uể oải và thiếu năng lượng.

• Rối loạn tiêu hóa: Một số trường hợp, đặc biệt là trẻ em, có thể bị buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy.

Cúm A thường khởi phát nhanh. Tuy nhiên, không phải người bệnh nào cũng có đầy đủ các triệu chứng trên; một số trường hợp có thể không sốt hoặc chỉ biểu hiện nhẹ.

3. Cúm A lây truyền qua đường nào?

Virus cúm A chủ yếu lây truyền qua các hạt dịch tiết đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Người khác có thể nhiễm virus khi hít phải các hạt này, nhất là trong không gian kín, đông người và thông khí kém.

Ngoài ra, virus có thể lây khi tay tiếp xúc với dịch tiết hoặc bề mặt có virus rồi chạm vào mắt, mũi, miệng.

Người mắc cúm có thể lây cho người khác từ khoảng một ngày trước khi xuất hiện triệu chứng đến khoảng 5–7 ngày sau khi khởi bệnh. Trẻ nhỏ và người suy giảm miễn dịch có thể thải virus lâu hơn.

Để hạn chế lây lan, người có triệu chứng nên hạn chế tiếp xúc gần với người khác, đeo khẩu trang khi cần tiếp xúc, che miệng khi ho hoặc hắt hơi và rửa tay thường xuyên.

4. Cúm A có nguy hiểm không?

Đa số người khỏe mạnh sẽ hồi phục mà không gặp biến chứng nghiêm trọng. Tuy nhiên, cúm A vẫn có thể gây viêm phổi, mất nước, làm nặng thêm bệnh hen phế quản, bệnh tim mạch hoặc các bệnh mạn tính khác. Một số trường hợp có thể cần nhập viện để theo dõi và điều trị.

Những nhóm có nguy cơ cao gặp biến chứng gồm:

• Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt trẻ dưới 2 tuổi.

• Người từ 65 tuổi trở lên.

• Phụ nữ đang mang thai hoặc trong thời gian gần sau sinh.

• Người mắc bệnh mạn tính như tim mạch, hen phế quản, đái tháo đường, bệnh thận.

• Người suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị bằng các thuốc ức chế miễn dịch.

Cần đưa người bệnh đi khám ngay nếu có dấu hiệu khó thở, thở nhanh, đau tức ngực, tím tái, lú lẫn, co giật, mất nước nghiêm trọng hoặc tình trạng bệnh nặng lên nhanh chóng. Với trẻ em, cần đặc biệt chú ý tình trạng li bì, bỏ bú hoặc uống kém, thở rút lõm lồng ngực và tiểu ít. Nếu sốt hoặc ho đã giảm nhưng sau đó quay trở lại và nặng hơn, người bệnh cũng cần được đánh giá y tế.

5. Cách điều trị cúm A đúng cách

Hiện chưa có một phương pháp điều trị duy nhất phù hợp với mọi trường hợp cúm A. Việc điều trị phụ thuộc vào tuổi, tình trạng sức khỏe, mức độ nặng và thời điểm khởi phát bệnh.

Chăm sóc và điều trị triệu chứng tại nhà

Với trường hợp nhẹ, người bệnh nên nghỉ ngơi đầy đủ, uống đủ nước, ăn thức ăn mềm, dễ tiêu và giữ không gian sinh hoạt thông thoáng. Có thể sử dụng thuốc hạ sốt, giảm đau phù hợp theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Trẻ em cần được dùng thuốc theo cân nặng và chỉ dẫn chuyên môn.

Không tự ý sử dụng kháng sinh để điều trị cúm A vì kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus. Không dùng aspirin cho trẻ em hoặc thanh thiếu niên đang mắc bệnh do virus, trừ khi có chỉ định chuyên khoa.

Thuốc kháng virus

Một số thuốc kháng virus, chẳng hạn oseltamivir, có thể được bác sĩ chỉ định trong những trường hợp phù hợp. Thuốc thường có lợi nhất khi bắt đầu sớm, lý tưởng trong vòng 48 giờ từ khi xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên, người bệnh nặng, nhập viện hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao vẫn có thể được cân nhắc điều trị muộn hơn.

Không nên tự mua và sử dụng thuốc kháng virus. Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng bệnh, nguy cơ biến chứng và các yếu tố liên quan để lựa chọn thuốc, liều lượng và thời gian điều trị phù hợp.

6. Cách phòng ngừa cúm A hiệu quả

Chủ động phòng ngừa giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế lây lan trong cộng đồng. Các biện pháp quan trọng gồm:

• Tiêm vắc xin cúm hằng năm: Vắc xin được cập nhật theo các chủng virus dự kiến lưu hành và giúp giảm nguy cơ mắc cúm cũng như biến chứng nặng. Nên tham khảo nhân viên y tế về lịch tiêm phù hợp với từng độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

• Rửa tay thường xuyên: Sử dụng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay phù hợp.

• Đeo khẩu trang khi cần thiết: Đặc biệt tại nơi đông người, không gian kín hoặc khi có triệu chứng hô hấp.

• Che miệng và mũi khi ho, hắt hơi: Sử dụng khăn giấy hoặc khuỷu tay, sau đó vệ sinh tay.

• Giữ môi trường thông thoáng: Mở cửa khi phù hợp và vệ sinh những bề mặt thường xuyên tiếp xúc.

• Hạn chế tiếp xúc khi bị bệnh: Người mắc cúm nên ở nhà, tránh tiếp xúc gần với người thuộc nhóm nguy cơ cao và chỉ trở lại sinh hoạt bình thường khi tình trạng đã cải thiện, hết sốt ít nhất 24 giờ mà không dùng thuốc hạ sốt, đồng thời tuân thủ hướng dẫn y tế và quy định địa phương.

7. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Người bệnh nên được thăm khám nếu sốt cao kéo dài, triệu chứng không cải thiện, ho ngày càng nặng hoặc có bệnh nền. Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch nên liên hệ cơ sở y tế sớm khi nghi ngờ mắc cúm A để được đánh giá và cân nhắc điều trị kịp thời.

Không nên chỉ dựa vào triệu chứng để tự kết luận mắc cúm A, bởi COVID-19 và một số bệnh nhiễm trùng đường hô hấp khác có thể biểu hiện tương tự. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm để xác định nguyên nhân.

Kết luận

Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp phổ biến nhưng không nên chủ quan, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền. Nhận biết sớm triệu chứng, chăm sóc đúng cách, sử dụng thuốc theo chỉ định và tiêm vắc xin cúm định kỳ là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ biến chứng. Khi xuất hiện dấu hiệu cảnh báo hoặc tình trạng bệnh diễn biến bất thường, người bệnh cần được thăm khám kịp thời để bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng.