Kinh tế tuần hoàn không chỉ đơn giản là thu gom và tái chế chất thải. Đây là mô hình kinh tế trong đó sản phẩm, vật liệu và tài nguyên được duy trì giá trị sử dụng lâu nhất có thể thông qua các giải pháp như thiết kế sinh thái, giảm tiêu thụ nguyên liệu, tái sử dụng, sửa chữa, tái sản xuất, tái chế và phục hồi hệ sinh thái. Nếu kinh tế tuyến tính xem chất thải là điểm kết thúc của quá trình sản xuất thì kinh tế tuần hoàn coi chất thải của quá trình này là nguồn tài nguyên đầu vào cho quá trình khác.

Sự chuyển đổi này ngày càng trở nên cấp thiết. Theo Global Resources Outlook 2024 của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc, nếu không có các hành động mạnh mẽ, lượng tài nguyên khai thác trên toàn cầu có thể tăng khoảng 60% vào năm 2060 so với năm 2020. Trong khi đó, Circularity Gap Report 2025 cho thấy tỷ lệ vật liệu thứ cấp quay trở lại nền kinh tế toàn cầu mới chỉ đạt khoảng 6,9%. Những con số này phản ánh một nghịch lý: hoạt động tái chế có tiến bộ nhưng tốc độ tiêu thụ nguyên liệu nguyên sinh vẫn gia tăng nhanh hơn khả năng tuần hoàn vật liệu.

Tại Việt Nam, phát triển kinh tế tuần hoàn đã được xác định là một định hướng quan trọng của tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã bước đầu thể chế hóa kinh tế tuần hoàn; Quyết định số 687/QĐ-TTg năm 2022 phê duyệt Đề án phát triển kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam tiếp tục tạo nền tảng thúc đẩy chuyển đổi mô hình sản xuất và tiêu dùng. Việc triển khai trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất – EPR – cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải có trách nhiệm lớn hơn đối với sản phẩm và bao bì sau sử dụng.

Trong thực tiễn, kinh tế tuần hoàn có thể được áp dụng ở nhiều lĩnh vực. Trong nông nghiệp, phụ phẩm trồng trọt và chăn nuôi có thể được chế biến thành phân hữu cơ, thức ăn chăn nuôi hoặc khí sinh học. Trong công nghiệp, chất thải và nhiệt dư của doanh nghiệp này có thể trở thành nguyên liệu, năng lượng cho doanh nghiệp khác thông qua mô hình khu công nghiệp sinh thái. Đối với đô thị, phân loại chất thải tại nguồn, tái sử dụng nước, chia sẻ phương tiện và kéo dài tuổi thọ công trình đều là những biểu hiện cụ thể của tư duy tuần hoàn.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận một cách thận trọng rằng kinh tế tuần hoàn không phải là giải pháp “không chất thải” tuyệt đối. Không phải mọi loại vật liệu đều có thể tái chế vô hạn; quá trình thu gom, vận chuyển và tái chế vẫn tiêu hao năng lượng và có thể phát sinh ô nhiễm. Vì vậy, ưu tiên hàng đầu phải là giảm nhu cầu sử dụng tài nguyên ngay từ khâu thiết kế và tiêu dùng, tiếp đến là tái sử dụng, sửa chữa và cuối cùng mới là tái chế.

Để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, cần sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục và cộng đồng. Nhà nước cần hoàn thiện tiêu chuẩn, cơ chế khuyến khích và hệ thống dữ liệu; doanh nghiệp cần đổi mới công nghệ và thiết kế sản phẩm theo vòng đời; người tiêu dùng cần thay đổi thói quen mua sắm và sử dụng. Đặc biệt, các trường đại học có vai trò đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu giải pháp và lan tỏa văn hóa tiêu dùng có trách nhiệm.

Kinh tế tuần hoàn không chỉ là một lựa chọn về môi trường mà còn là cơ hội đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế. Đối với sinh viên ngành Quản lý tài nguyên và môi trường, đây vừa là lĩnh vực chuyên môn, vừa là không gian nghề nghiệp giàu tiềm năng trong tiến trình chuyển đổi xanh của Việt Nam.