Hoạt động khai thác khoáng sản gây ra những tác động sâu rộng và phức tạp đến môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến địa mạo, nguồn nước, không khí và đa dạng sinh học. Những ảnh hưởng này không chỉ diễn ra trong quá trình khai thác mà còn có thể kéo dài lâu dài sau khi mỏ đã đóng cửa nếu không có các biện pháp phục hồi thích hợp.

1. Tác động lên địa mạo và cấu trúc địa chất Việc đào bới và di dời đất đá làm thay đổi vĩnh viễn địa chất và địa mạo của khu vực. Quá trình này gây ra các vấn đề chính sau:

• Xói mòn đất: Việc làm mất thảm thực vật và gia tăng độ dốc mặt đất làm tăng vận tốc dòng nước mưa, dẫn đến xói mòn nghiêm trọng, gây ô nhiễm nguồn nước mặt và nguy cơ lũ lụt vùng hạ lưu.
• Sạt lở: Các sườn dốc tạo ra từ việc đào bới hoặc đổ đất đá thải thường không ổn định, dễ thấm nước và gây sạt lở, đe dọa an toàn cho người lao động và dân cư.
• Sụt lún và động đất: Sụt lún đất xảy ra ở cả khai thác lộ thiên và hầm mỏ, phá hủy các công trình trên bề mặt và có thể kích hoạt các cơn động đất mạnh tới 5 độ Richter.

2. Ô nhiễm nguồn nước và hiện tượng thoát nước axit Khai thác khoáng sản là nguồn phát sinh chất thải lỏng nguy hiểm:

• Thoát nước thải axit (ARD): Khi các khoáng chất sunfua (như pyrite) tiếp xúc với oxy và nước trong quá trình khai thác, chúng bị oxy hóa tạo thành axit sunfuric. Nước thải này hòa tan kim loại nặng, làm giảm độ pH của nước, gây ô nhiễm nghiêm trọng nước mặt và nước ngầm, tiêu diệt các loài thủy sinh.
• Bùn thải: Phát sinh từ quá trình chế biến, chứa nhiều cặn lắng và các hóa chất độc hại như cyanua hoặc kiềm. Nếu các hồ chứa bùn thải không được quản lý tốt (như rò rỉ hoặc vỡ đê bao), chúng sẽ gây thảm họa sinh thái cho toàn bộ vùng hạ du.

3. Ô nhiễm không khí và biến đổi khí hậu Các hoạt động khai thác thường xuyên gây ô nhiễm môi trường không khí thông qua:

• Bụi và tiếng ồn: Nổ mìn, nghiền đá và vận chuyển phát sinh lượng lớn bụi và tiếng ồn, có thể lan truyền đi xa theo gió và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng lân cận.
• Khí nhà kính: Việc phá hủy diện tích rừng lớn để làm mỏ làm giảm khả năng hấp thụ carbon của tự nhiên. Đồng thời, máy móc, phương tiện cơ giới và các lò nung quặng phát thải lượng lớn khí nhà kính (CO2, GHG), thúc đẩy quá trình biến đổi khí hậu toàn cầu.

4.  Ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và môi trường sống Khai thác mỏ thường diễn ra tại các vùng rừng núi có đa dạng sinh học cao, gây ra những tổn thất tiêu cực:

• Mất sinh cảnh: Quá trình giải phóng mặt bằng có thể tiêu hủy hàng trăm hecta rừng, khiến nhiều loài thực vật quý hiếm biến mất và làm mất nơi cư trú của động vật.
• Chia cắt hệ sinh thái: Việc xây dựng đường xá tiếp cận khu mỏ làm chia cắt sinh cảnh, hạn chế nguồn thức ăn và sự di chuyển của sinh vật.
• Hệ sinh thái dưới nước: Độ đục của nước sông suối xung quanh khu vực khai thác thường tăng cao bất thường do bùn đất bị cuốn trôi, làm suy giảm chất lượng môi trường sống của các loài cá và thực vật thủy sinh.

5. Vấn đề sau khi đóng cửa mỏ Ngay cả sau khi khai thác kết thúc, khu vực mỏ vẫn tiềm ẩn nguy cơ môi trường như sạt lở, sụt lún, và ô nhiễm nguồn nước kéo dài nếu không được thực hiện công tác phục hồi môi trường đúng cách. Luật pháp yêu cầu các chủ đầu tư phải ký quỹ và thực hiện các đề án đưa môi trường về trạng thái gần với ban đầu nhất, đảm bảo an toàn lâu dài cho cộng đồng và hệ sinh thái