star twitter facebook envelope linkedin youtube alert-red alert home left-quote chevron hamburger minus plus search triangle x

ĐƯA THẢO DƯỢC ĐÔNG Y VÀ NAM DƯỢC VÀO BÁNH VÀ TRÀ SỮA: HƯỚNG ĐI TIỀM NĂNG TRONG PHÁT TRIỂN THỰC PHẨM CHỨC NĂNG VÀ SÁNG TẠO SẢN PHẨM

 

BÀI VIẾT TỔNG HỢP – DÀNH CHO SINH VIÊN NGÀNH CÔNG NGHỆ THỰC PHẨM

1. Khi thảo dược bước vào thế giới bánh ngọt và trà sữa

Trong những năm gần đây, xu hướng kết hợp nguyên liệu tự nhiên, thực phẩm truyền thống và các thành phần có hoạt tính sinh học đang mở ra nhiều hướng phát triển mới cho ngành công nghệ thực phẩm. Người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến hương vị, màu sắc và sự tiện lợi mà còn chú ý hơn đến nguồn gốc nguyên liệu, giá trị dinh dưỡng và những lợi ích sức khỏe tiềm năng của sản phẩm.

Trong bối cảnh đó, việc đưa các loại thảo dược sử dụng trong y học cổ truyền phương Đông (Đông y) và cây thuốc bản địa Việt Nam (Nam dược) vào các sản phẩm quen thuộc như bánh, bánh quy, bánh trung thu, trà sữa, thạch và đồ uống pha chế đang trở thành một hướng nghiên cứu và phát triển sản phẩm đáng chú ý.

Thay vì chỉ sử dụng thảo dược dưới dạng thuốc sắc, cao thuốc hoặc trà truyền thống, các nguyên liệu như gừng, nghệ, hoa cúc, atiso, cam thảo, táo đỏ, kỷ tử, lá sen, lá dứa, rau má, đậu biếc, sâm bố chính, đinh lăng và nhiều loại dược liệu khác có thể được khai thác dưới dạng bột, dịch chiết, cao chiết, nguyên liệu sấy khô hoặc chất tạo màu tự nhiên.

Đây không đơn thuần là việc thêm một loại cây thuốc vào công thức bánh hay trà sữa để tạo sự khác biệt. Đối với sinh viên Công nghệ thực phẩm, vấn đề thú vị hơn nằm ở chỗ: Làm thế nào để chuyển hóa tri thức về thảo dược thành một sản phẩm thực phẩm có hương vị hấp dẫn, chất lượng ổn định, an toàn và có cơ sở khoa học?

2. Kho tàng thảo dược Đông y và Nam dược – nguồn nguyên liệu tiềm năng cho công nghệ thực phẩm

2.1. Phân biệt thảo dược Đông y và Nam dược

Đông y là hệ thống y học truyền thống phương Đông, sử dụng các nguyên liệu có nguồn gốc thực vật, động vật và khoáng vật để chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ điều trị bệnh. Trong khi đó, Nam dược thường được hiểu là các cây thuốc có nguồn gốc hoặc được sử dụng trong nền y học cổ truyền Việt Nam, gắn với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và tri thức bản địa.

Hai nhóm nguyên liệu này có sự giao thoa đáng kể. Nhiều loại cây thuốc Việt Nam đồng thời xuất hiện trong các bài thuốc Đông y và có thể được khai thác làm nguyên liệu thực phẩm nếu đáp ứng các yêu cầu về an toàn và quy định hiện hành.

Điểm đáng chú ý là nhiều loại thảo dược chứa các hợp chất có hoạt tính sinh học như:

  • Polyphenol và flavonoid: có khả năng tham gia các phản ứng chống oxy hóa trong hệ thống thử nghiệm.

  • Anthocyanin: tạo màu đỏ, tím, xanh và có đặc tính nhạy cảm với pH, nhiệt độ.

  • Carotenoid: tạo màu vàng, cam, có đặc tính tan trong chất béo.

  • Tinh dầu: tạo hương thơm đặc trưng, một số thành phần có hoạt tính kháng vi sinh vật trong điều kiện thử nghiệm.

  • Saponin: nhóm hợp chất glycoside có nhiều tính chất hóa lý đáng chú ý, bao gồm khả năng tạo bọt.

  • Polysaccharide: có thể ảnh hưởng đến độ nhớt, khả năng giữ nước và cấu trúc của sản phẩm.

Những thành phần này không chỉ có ý nghĩa về mặt hóa sinh mà còn tạo ra cơ hội ứng dụng trong thiết kế cấu trúc, màu sắc, hương vị và chất lượng của thực phẩm.

2.2. Một số thảo dược tiềm năng và định hướng ứng dụng

Bảng 1. Gợi ý nguyên liệu thảo dược và hướng khai thác trong phát triển sản phẩm thực phẩm.

Nguyên liệu

Thành phần/đặc tính đáng chú ý

Hướng ứng dụng

Nghệ vàng

Curcuminoid, màu vàng

Bánh quy, bánh mì, kem

Gừng

Gingerol, shogaol, hương cay ấm

Bánh gừng, trà sữa gừng

Hoa cúc

Flavonoid, hợp chất thơm

Trà sữa hoa cúc, bánh quy

Hoa đậu biếc

Anthocyanin, màu xanh

Thạch, bánh mousse, đồ uống

Atiso

Polyphenol, cynarin

Trà sữa atiso, thạch

Lá sen

Flavonoid, alkaloid

Bột phối trộn, trà sữa

Rau má

Polyphenol, triterpenoid

Bánh, đồ uống, thạch

Sâm bố chính

Polysaccharide, chất nhầy

Bánh mềm, trà sữa

Đinh lăng

Saponin, polyphenol

Bánh quy, đồ uống

Táo đỏ

Đường tự nhiên, polysaccharide, polyphenol

Nhân bánh, topping, trà sữa

Kỷ tử

Carotenoid, polysaccharide

Bánh, thạch, topping

Hoa hồng

Hợp chất thơm, polyphenol

Bánh kem, trà sữa hoa hồng

Lưu ý: Bảng trên mang tính định hướng nghiên cứu nguyên liệu, không phải bảng xác nhận mọi loại dược liệu đều được phép sử dụng làm phụ gia hoặc nguyên liệu thực phẩm. Thành phần hóa học thực tế còn phụ thuộc giống, vùng trồng, bộ phận cây, thời điểm thu hoạch và phương pháp chế biến.

Cách dùng dược liệu Đông Y để ngừa ung thư

อัญชันอบแห้งแท้ 100% ปลูกเอง เก็บเอง ชงดื่มเพื่อสุขภาพ

食養生|lily | がんばらない食養生 × 自炊研究家|note

9

3. Ứng dụng thảo dược trong sản xuất bánh – từ nguyên liệu truyền thống đến sản phẩm sáng tạo

Bánh là nhóm thực phẩm có nhiều tiềm năng để kết hợp với thảo dược do sự đa dạng về thành phần, cấu trúc và phương pháp chế biến. Tùy theo đặc tính nguyên liệu, thảo dược có thể được bổ sung trực tiếp vào bột nhào, phối trộn trong nhân bánh, sử dụng làm lớp phủ hoặc khai thác dưới dạng dịch chiết.

3.1. Bánh quy thảo dược – hướng ứng dụng đơn giản và dễ triển khai

Ginger And Turmeric Biscuits at Elizabeth Hood blog

r&【アールアンド】|観光スポット|お茶の京都|京都府南部(山城地域)の観光情報

玫瑰法國奶油博片 瑪莎拉手工餅舖

13

Bánh quy là một trong những sản phẩm phù hợp để nghiên cứu bổ sung bột thảo dược vì quy trình sản xuất tương đối đơn giản, độ ẩm thành phẩm thấp và có khả năng bảo quản tương đối tốt khi bao gói phù hợp.

Một số hướng phát triển:

  • Bánh quy gừng – quế: khai thác hương thơm cay ấm của gừng và quế.

  • Bánh quy nghệ – mật ong: tạo màu vàng tự nhiên, hương vị đặc trưng.

  • Bánh quy hoa hồng: bổ sung cánh hoa hồng nghiền hoặc bột hoa hồng thực phẩm.

  • Bánh quy lá sen: nghiên cứu bổ sung bột lá sen với tỷ lệ phù hợp.

  • Bánh quy hoa cúc: tạo sản phẩm có hương hoa nhẹ, phù hợp với dòng bánh trà.

Vấn đề công nghệ cần quan tâm:

Khi bổ sung bột thảo dược vào bột mì, các thành phần như chất xơ, polyphenol và polysaccharide có thể làm thay đổi khả năng hút nước, độ dẻo của khối bột, khả năng tạo hình và cấu trúc bánh sau nướng.

Ví dụ, bổ sung bột lá hoặc bột rễ có hàm lượng chất xơ cao có thể làm giảm độ lan của bánh, tăng độ cứng hoặc tạo cảm giác thô trong miệng nếu kích thước hạt không phù hợp.

Ngoài ra, các hợp chất phenolic có thể tương tác với protein gluten và tinh bột, từ đó ảnh hưởng đến tính chất của khối bột và chất lượng sản phẩm sau nướng.

PubMed Central (PMC)+1

3.2. Bánh bông lan, muffin và bánh mềm bổ sung thảo dược

Mouthwatering Butterfly Pea Chiffon with Young Coconut Cream Layered Cake

Muffins Dorados Antioxidantes

紅茶のお供やお花見にも♪シフォンケーキ レシピ | レシピサイトNadia

11

Khác với bánh quy, bánh bông lan và muffin có độ ẩm cao, cấu trúc xốp và mềm. Đây là nhóm sản phẩm có thể khai thác dịch chiết thảo dược để tạo màu và hương vị tự nhiên.

Một số ý tưởng:

  • Bánh bông lan hoa đậu biếc kết hợp kem sữa.

  • Bánh muffin nghệ – gừng – mật ong.

  • Bánh chiffon hoa hồng.

  • Bánh bông lan lá dứa kết hợp đậu xanh.

  • Bánh mềm sâm bố chính – táo đỏ.

Đối với nhóm bánh này, việc lựa chọn dạng nguyên liệu có vai trò rất quan trọng. Chẳng hạn, dịch chiết nước có thể làm tăng độ ẩm của khối bột, trong khi bột thảo dược có thể làm thay đổi độ nhớt và khả năng giữ khí.

Nếu sử dụng dịch chiết có tính acid, pH của hệ nguyên liệu cũng có thể thay đổi, ảnh hưởng đến hoạt động của protein trứng, khả năng tạo bọt và cấu trúc bánh.

Một vấn đề khác là độ bền màu. Anthocyanin trong hoa đậu biếc có thể thay đổi màu theo pH, đồng thời bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ và điều kiện bảo quản. Vì vậy, màu xanh đẹp trong dịch chiết ban đầu chưa chắc được giữ nguyên sau khi nướng.

3.3. Bánh trung thu và bánh nhân thảo dược

Bánh Trung Thu Hạt Sen Táo Đỏ

Bánh trung thu từ dược liệu: Gói gọn tinh hoa, trọn vị truyền thống | Báo Dân trí

BWL Singapore - Mid-Autumn Blossoming Treasures

10

Bánh trung thu là một hướng ứng dụng đáng quan tâm bởi cấu trúc sản phẩm cho phép đưa thảo dược vào nhiều thành phần khác nhau:

  • Phần vỏ: bổ sung bột nghệ, bột trà xanh, bột hoa thực phẩm.

  • Phần nhân: sử dụng táo đỏ, kỷ tử, hạt sen, long nhãn, đậu xanh.

  • Phần tạo hương: phối hợp hoa hồng, quế hoặc gừng ở mức phù hợp.

Ví dụ, có thể phát triển bánh trung thu nhân táo đỏ – kỷ tử – hạt sen hoặc bánh trung thu nhân đậu xanh – hoa hồng.

Tuy nhiên, các nguyên liệu như táo đỏ và long nhãn có hàm lượng đường tự nhiên tương đối cao. Khi phối trộn với đường trong công thức truyền thống, cần kiểm soát tổng lượng đường, độ ẩm và hoạt độ nước (water activity – aw).

Đây là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến cấu trúc nhân, độ ổn định và nguy cơ phát triển vi sinh vật trong quá trình bảo quản.

3.4. Những nghiên cứu khoa học đáng chú ý

Một nghiên cứu công bố năm 2024 trên tạp chí Food Science & Nutrition đã khảo sát việc bổ sung bột hoa cúc vạn thọ, hoa oải hương và hoa hồng vào bánh quy, đánh giá các đặc tính vật lý, hoạt tính chống oxy hóa và mức độ chấp nhận cảm quan.

Nghiên cứu này cho thấy hoa ăn được không chỉ có thể đóng vai trò tạo màu và hương mà còn có khả năng làm thay đổi các chỉ tiêu chất lượng của bánh.

PubMed Central (PMC)

Đây là một ví dụ cho thấy việc sử dụng thảo dược trong thực phẩm cần được nghiên cứu trên cả ba phương diện: hóa học, công nghệ chế biến và cảm quan, thay vì chỉ dựa vào công dụng truyền thống của nguyên liệu.

4. Ứng dụng thảo dược trong trà sữa – sự kết hợp giữa thức uống hiện đại và nguyên liệu truyền thống

Nếu bánh là nhóm sản phẩm có nhiều thách thức về nhiệt độ và cấu trúc, thì trà sữa lại là một hệ thực phẩm phức tạp về thành phần, đặc biệt khi kết hợp dịch chiết thảo dược với sữa, đường, chất béo và các loại topping.

Đây cũng là nhóm sản phẩm có nhiều cơ hội sáng tạo bởi người sản xuất có thể thay đổi nền trà, loại sữa, chất tạo ngọt, hương liệu và topping để tạo ra nhiều công thức khác nhau.

4.1. Trà sữa hoa và thảo mộc

Trà Hoa Cúc túi lọc 10g SAVO – savotea

Rose Milk Tea: Made with Real Roses

2 cách làm trà sữa hoa đậu biếc hot hit siêu đẹp mắt, ngọt ngào hấp dẫn

9

Đây là hướng ứng dụng khá dễ tiếp cận, có thể tận dụng những nguyên liệu vốn đã được sử dụng trong các loại trà truyền thống.

Một số sản phẩm gợi ý:

  • Trà sữa hoa cúc: sử dụng dịch chiết hoa cúc làm nền hương.

  • Trà sữa hoa hồng: sử dụng nước chiết hoặc nguyên liệu hoa hồng thực phẩm.

  • Trà sữa hoa đậu biếc: khai thác màu xanh tự nhiên của anthocyanin.

  • Trà sữa gừng: tạo hương vị cay ấm, kết hợp với sữa và mật ong.

  • Trà sữa lá dứa: sử dụng dịch chiết lá dứa tạo hương thơm tự nhiên.

  • Trà sữa atiso đỏ: sử dụng dịch chiết đài hoa atiso đỏ để tạo màu và vị chua đặc trưng.

Đặc biệt, hoa đậu biếc và atiso đỏ là hai nguyên liệu thú vị để sinh viên nghiên cứu về màu sắc tự nhiên.

Hoa đậu biếc chứa anthocyanin, chủ yếu thuộc nhóm ternatins, có màu xanh trong điều kiện phù hợp. Khi pH thay đổi, cấu trúc hóa học của anthocyanin cũng thay đổi, dẫn đến sự biến đổi màu sắc.

Trong khi đó, atiso đỏ chứa anthocyanin và các acid hữu cơ, tạo màu đỏ đặc trưng. Khi phối hợp với sữa, độ acid của dịch chiết có thể gây mất ổn định hệ protein, làm sữa xuất hiện hiện tượng kết tụ hoặc tách pha.

Vì vậy, không thể chỉ dựa vào màu sắc đẹp của dịch chiết ban đầu để kết luận nguyên liệu phù hợp với trà sữa.

4.2. Trà sữa kết hợp với các dược liệu có nguồn gốc từ rễ, thân và quả

鲜活优果C桂圆红枣枸杞茶1.2kg冲饮饮料果味茶花果茶奶茶原料商用_虎窝淘

Chá de gengibre com leite Nutrition

在家就能做的驱寒奶茶,竟然能喝出黑糖奶茶的味道!-上海市虹口区人民政府

8

Bên cạnh hoa, các bộ phận khác của cây thuốc cũng có thể được khai thác để phát triển sản phẩm.

Nhóm nguyên liệu tạo hương vị và vị ngọt tự nhiên:

  • Gừng: tạo vị cay ấm và hương thơm.

  • Táo đỏ: tạo vị ngọt dịu và hương đặc trưng.

  • Long nhãn: tạo vị ngọt và hương thơm.

  • Quế: tạo mùi thơm đặc trưng.

  • Cam thảo: tạo vị ngọt đặc trưng, nhưng cần đặc biệt chú ý đến lượng sử dụng và đối tượng tiêu dùng.

Nhóm nguyên liệu tạo cấu trúc và cảm giác miệng:

  • Sâm bố chính: có thành phần polysaccharide và chất nhầy, có thể nghiên cứu ảnh hưởng đến độ nhớt.

  • Hạt sen: có thể chế biến thành topping hoặc thành phần của hỗn hợp nền.

  • Ý dĩ: có thể chế biến thành topping sau khi nấu chín.

  • Phục linh: có thể nghiên cứu ứng dụng dưới dạng bột trong một số công thức phù hợp.

Nhóm nguyên liệu tạo màu và hoạt chất sinh học:

  • Nghệ: tạo màu vàng.

  • Kỷ tử: tạo màu sắc và thành phần carotenoid.

  • Lá sen: tạo hương thảo mộc đặc trưng.

  • Đinh lăng: có thể nghiên cứu khai thác dịch chiết, nhưng cần đánh giá kỹ tính an toàn và mức độ phù hợp để sử dụng trong thực phẩm.

Điều quan trọng là các nguyên liệu này không nên được đưa vào trà sữa chỉ vì có tên gọi là dược liệu. Cần xác định rõ bộ phận sử dụng, thành phần hóa học, mức sử dụng, đối tượng tiêu dùng và cơ sở pháp lý.

4.3. Những vấn đề công nghệ khi đưa thảo dược vào trà sữa

Đây là phần đặc biệt quan trọng đối với sinh viên Công nghệ thực phẩm.

Thứ nhất, tương tác giữa polyphenol và protein sữa.

Sữa chứa casein và whey protein. Khi bổ sung dịch chiết trà hoặc thảo dược giàu polyphenol, các hợp chất phenolic có thể tương tác với protein thông qua liên kết hydro, tương tác kỵ nước và các cơ chế khác.

Các tương tác này có thể làm thay đổi:

  • Độ hòa tan của protein.

  • Độ đục và màu sắc.

  • Độ ổn định của hệ nhũ tương.

  • Khả năng tạo kết tụ hoặc kết tủa.

  • Khả năng giải phóng và hấp thu các hợp chất phenolic.

Một bài tổng quan năm 2024 trên tạp chí Foods đã phân tích các tương tác giữa protein, carbohydrate và polyphenol trong hệ trà – sữa, đặc biệt dưới tác động của quá trình thanh trùng, cô đặc và sấy phun.

MDPI+1

Thứ hai, ảnh hưởng của pH đến độ ổn định sản phẩm.

Đối với trà sữa, cần đặc biệt chú ý khi sử dụng các nguyên liệu có tính acid như atiso đỏ, chanh, hibiscus và một số dịch chiết trái cây.

Casein có điểm đẳng điện khoảng pH 4,6. Khi môi trường tiến gần đến vùng pH này, lực đẩy tĩnh điện giữa các hạt casein giảm, làm tăng nguy cơ kết tụ.

Vì vậy, khi phát triển trà sữa atiso đỏ hoặc trà sữa kết hợp các nguyên liệu có tính acid, cần nghiên cứu pH phối trộn, thứ tự bổ sung nguyên liệu và khả năng ổn định của hệ.

Thứ ba, ảnh hưởng của nhiệt độ đến hoạt chất sinh học.

Các hợp chất như anthocyanin, vitamin C và một số thành phần tinh dầu có thể bị biến đổi bởi nhiệt độ, oxy và ánh sáng.

Do đó, cần nghiên cứu phương pháp trích ly, nhiệt độ xử lý và thời điểm bổ sung dịch chiết để giảm thiểu tổn thất các thành phần mong muốn.

Thứ tư, vấn đề bảo quản.

Trà sữa là sản phẩm có độ ẩm cao, giàu dinh dưỡng và thường chứa sữa. Nếu quy trình chế biến và bảo quản không phù hợp, sản phẩm có thể trở thành môi trường thuận lợi cho vi sinh vật phát triển.

Việc bổ sung thảo dược không đồng nghĩa với việc sản phẩm sẽ tự động có khả năng bảo quản lâu hơn. Một số dịch chiết thực vật có hoạt tính kháng khuẩn trong điều kiện phòng thí nghiệm nhưng không thể mặc nhiên xem chúng là chất bảo quản hiệu quả trong nền trà sữa thực tế.

4.4. Topping thảo dược – một hướng sáng tạo đáng chú ý

LOTUS SEED SWEET SOUP – Natural Plus Green

仙草(せんそう)ゼリーの素500g タピオカトッピング 豆花トッピング 台湾スイーツ 手作り 簡単 グラスゼリー 薬草 : 彩香 - 通販 - Yahoo!ショッピング

9

Một hướng phát triển khác là không đưa toàn bộ thảo dược vào nền trà sữa mà sử dụng chúng để sản xuất topping.

Ví dụ:

  • Thạch hoa đậu biếc.

  • Thạch atiso đỏ.

  • Thạch lá dứa.

  • Thạch rau má.

  • Hạt sen nấu mềm.

  • Táo đỏ và kỷ tử ngâm mềm.

  • Sương sáo từ nguyên liệu thực vật phù hợp.

Đặc biệt, sinh viên có thể nghiên cứu sử dụng dịch chiết thảo dược kết hợp với agar, carrageenan hoặc konjac để tạo thạch.

Khi đó, cần khảo sát ảnh hưởng của nồng độ chất tạo gel, pH, hàm lượng chất khô hòa tan và điều kiện gia nhiệt đến độ cứng, độ đàn hồi, khả năng giữ nước và độ ổn định của sản phẩm.

Đây là hướng nghiên cứu có tính ứng dụng cao vì vừa khai thác được nguyên liệu bản địa vừa tạo ra sản phẩm có giá trị thương mại.

5. Công nghệ chế biến – yếu tố quyết định chất lượng sản phẩm thảo dược

Một trong những sai lầm thường gặp khi phát triển sản phẩm từ thảo dược là sử dụng trực tiếp nguyên liệu khô hoặc tươi mà không nghiên cứu phương pháp xử lý phù hợp.

Trên thực tế, cùng một loại cây nhưng phương pháp sơ chế, trích ly và bảo quản khác nhau có thể tạo ra nguyên liệu đầu vào có thành phần và chất lượng rất khác nhau.

5.1. Các dạng nguyên liệu thảo dược có thể sử dụng

Organic Herbal Powders | Ayurvedic Herbs | Earthen Story – Earthen Story

Herbal Research in the Laboratory

Herb Extract Cistanche Tubulosa Extract Acteoside - Cistanche Tubulosa Extract and Total Glycosides

7

Dạng nguyên liệu

Đặc điểm

Ứng dụng phù hợp

Nguyên liệu tươi

Giữ trạng thái tự nhiên, độ ẩm cao

Dịch chiết, topping

Nguyên liệu sấy khô

Dễ bảo quản hơn nguyên liệu tươi

Trà, bánh, topping

Bột thảo dược

Dễ định lượng và phối trộn

Bánh quy, bánh mì

Dịch chiết nước

Phù hợp với hợp chất phân cực

Trà sữa, thạch

Cao chiết

Hàm lượng chất hòa tan cao hơn dịch chiết ban đầu

Bánh, đồ uống

Bột chiết xuất phun sấy

Dễ định lượng, thuận tiện bảo quản khi bao gói thích hợp

Trà hòa tan, bánh

Nguyên liệu vi bao

Có thể bảo vệ hoạt chất và che mùi vị

Bánh, đồ uống

5.2. Một số phương pháp công nghệ đáng quan tâm

Phương pháp sấy: Sấy đối lưu, sấy chân không, sấy lạnh và sấy thăng hoa có thể được lựa chọn tùy theo đặc tính nguyên liệu và mục tiêu chất lượng.

Ví dụ, hoa đậu biếc có thể được nghiên cứu sấy trong điều kiện phù hợp nhằm hạn chế biến đổi sắc tố. Các loại rễ và củ như nghệ, gừng cần được xử lý để kiểm soát độ ẩm và nguy cơ nhiễm vi sinh vật.

Phương pháp trích ly: Có thể sử dụng nước nóng, nước ở nhiệt độ kiểm soát hoặc dung môi thực phẩm phù hợp để thu nhận các hợp chất mong muốn.

  • Trích ly nước nóng: phù hợp với nhiều hợp chất phân cực như một số polyphenol và polysaccharide.

  • Trích ly ethanol thực phẩm: có thể khai thác một số hợp chất có độ phân cực trung bình.

  • Trích ly hỗ trợ siêu âm: có khả năng tăng cường truyền khối và rút ngắn thời gian trích ly trong một số hệ nguyên liệu.

Tuy nhiên, điều kiện trích ly tối ưu phải được xác định cho từng loại thảo dược, không nên áp dụng một công thức chung.

Công nghệ vi bao (microencapsulation):

Modified Tuber Starches as Sustainable Biopolymers for the Encapsulating Bioactive Compounds: A Comprehensive Review

mdpi.com

Đây là công nghệ có nhiều triển vọng trong phát triển thực phẩm từ thảo dược.

Các hợp chất nhạy cảm với nhiệt độ, oxy và ánh sáng có thể được bao bọc trong vật liệu mang như maltodextrin, gum arabic hoặc một số loại protein thực phẩm.

Một số lợi ích tiềm năng:

  • Hạn chế sự tiếp xúc trực tiếp của hoạt chất với oxy và ánh sáng.

  • Giảm thất thoát các hợp chất dễ bay hơi.

  • Che bớt vị đắng hoặc mùi quá mạnh của thảo dược.

  • Tạo nguyên liệu dạng bột thuận tiện cho phối trộn.

  • Cải thiện độ ổn định trong quá trình bảo quản.

Đối với sinh viên, đây là một hướng có thể phát triển thành đề tài nghiên cứu khoa học hoặc đồ án tốt nghiệp.

PubMed Central (PMC)+1

6. An toàn thực phẩm và những giới hạn cần lưu ý khi sử dụng dược liệu

Đây là vấn đề không thể bỏ qua khi đưa Đông y và Nam dược vào sản xuất thực phẩm.

Một nguyên liệu được sử dụng phổ biến trong bài thuốc cổ truyền không có nghĩa là nguyên liệu đó mặc nhiên được phép sử dụng trong bánh hoặc đồ uống.

Có ba vấn đề cần phân biệt:

6.1. Dược liệu không đồng nghĩa với nguyên liệu thực phẩm

Một số loại cây thuốc có thể chứa alkaloid, saponin, glycoside hoặc các hợp chất có hoạt tính sinh học mạnh. Việc sử dụng không đúng bộ phận cây, liều lượng hoặc phương pháp chế biến có thể gây ra những nguy cơ đối với người tiêu dùng.

Ví dụ:

  • Cam thảo chứa glycyrrhizin, sử dụng quá mức hoặc kéo dài có thể gây ảnh hưởng đến huyết áp và cân bằng điện giải.

  • Một số loài thuộc nhóm dược liệu có alkaloid độc cần được kiểm soát rất chặt chẽ.

  • Các nguyên liệu có nguồn gốc từ rễ, thân và lá cần được xác định chính xác về loài thực vật, tránh nhầm lẫn với các loài có độc tính.

Do đó, cần kiểm tra danh tính thực vật, bộ phận sử dụng, thành phần hóa học, độc tính và tình trạng pháp lý trước khi đưa vào công thức.

6.2. Kiểm soát chất lượng nguyên liệu đầu vào

Dược liệu có thể bị nhiễm vi sinh vật, nấm mốc, kim loại nặng, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật hoặc các chất ô nhiễm khác.

Đặc biệt, nguyên liệu được thu hái tự nhiên hoặc mua từ những nguồn không có hồ sơ truy xuất nguồn gốc cần được kiểm soát nghiêm ngặt.

Một số chỉ tiêu cần xem xét:

Nhóm chỉ tiêu

Nội dung kiểm soát

Cảm quan

Màu sắc, mùi, trạng thái, tạp chất

Hóa lý

Độ ẩm, tro tổng số, pH

Vi sinh

Tổng số vi sinh vật hiếu khí, nấm men, nấm mốc và vi sinh vật gây bệnh theo yêu cầu áp dụng

Kim loại nặng

Chì, cadimi, thủy ngân, arsen

Dư lượng hóa chất

Thuốc bảo vệ thực vật và các chất ô nhiễm liên quan

Hoạt chất đặc trưng

Polyphenol, flavonoid, anthocyanin hoặc hợp chất chỉ thị phù hợp

6.3. Phân biệt thực phẩm thông thường và thực phẩm có công bố công dụng sức khỏe

Đây là vấn đề quan trọng khi thương mại hóa sản phẩm.

Một chiếc bánh quy bổ sung bột nghệ hoặc một ly trà sữa hoa cúc không tự động trở thành thực phẩm chức năng.

Nếu sản phẩm được định vị là thực phẩm thông thường, nhà sản xuất phải tuân thủ các yêu cầu về nguyên liệu thực phẩm, an toàn, chất lượng và ghi nhãn tương ứng.

Nếu sản phẩm được phát triển thành thực phẩm bổ sung hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe, yêu cầu pháp lý, hồ sơ công bố và bằng chứng khoa học sẽ khác.

Tại Việt Nam, cần lưu ý:

  • Luật An toàn thực phẩm số 55/2010/QH12.

  • Nghị định 15/2018/NĐ-CP và các văn bản liên quan còn hiệu lực.

  • Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm, ban hành ngày 27/01/2026, có hiệu lực theo thời hạn được quy định tại nghị quyết.

Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP là văn bản đặc biệt cần cập nhật khi xây dựng kế hoạch thương mại hóa sản phẩm trong thời điểm hiện nay.

Cổng thông tin Bộ Y tế+2

Một nguyên tắc quan trọng: Không quảng cáo bánh hoặc trà sữa là sản phẩm chữa bệnh, điều trị mất ngủ, giải độc gan, giảm cân hay điều trị các bệnh lý khác khi không có cơ sở khoa học và căn cứ pháp lý phù hợp.

A - Z Sitemap

Đào tạo, nghiên cứu gắn liền với khoa học và công nghệ nhằm tạo ra những sinh viên và học viên có lòng yêu nước, có phẩm chất nhân văn mang đậm bản sắc Việt Nam, có ý thức sinh hoạt cộng đồng, có sức khỏe, có năng lực và kỹ năng toàn diện, tự tin, năng động, sáng tạo và trở thành công dân khởi nghiệp mang tính toàn cầu.